Uniwersytet Medyczny im. Karola Marcinkowskiego w Poznaniu

 Katedra i Zakład Fizjologii

   Collegium Anatomicum
   
ul. Święcickiego 6, 61-781 Poznań
    tel/fax. 61 854 65 40
    e-mail: fizjologia@umed.poznan.pl

 

 

Historia Pracownicy Dydaktyka Badania Publikacje Aktualności Kontakt iformacje dla studentów  

 

     Historia Katedry i Zakładu Fizjologii jest ściśle związana z historią Wydziału Lekarskiego, w którego skład wchodzi od początku swego istnienia. Po odzyskaniu niepodległości równolegle z wydarzeniami politycznymi w Wielkopolsce toczyły się starania o Uniwersytet - Wszechnicę Piastowską, których głównym rzecznikiem był dr Heliodor Święcicki. Już na pierwszym posiedzeniu komisji organizacyjnej uniwersytetu 11 listopada 1918 roku postulował on, by Uniwersytet Poznański posiadał od samego początku wszystkie cztery tradycyjne wydziały, a więc i medycynę. Na przeszkodzie stanęły ustalenia Komisji Stabilizacyjnej obradującej w Krakowie w styczniu 1919 roku, gdzie uznano, że utworzenie samodzielnego wydziału lekarskiego na powoływanym do życia Uniwersytecie Poznańskim jest przedwczesne z uwagi na trudności w obsadzie kadr zwłaszcza w zakresie teoretycznym. 5 kwietnia 1919 roku dr Heliodor Święcicki został wybrany Rektorem Uniwersytetu Poznańskiego. Tego samego dnia Komisja Uniwersytetu mianowała go profesorem zwyczajnym Wydziału Lekarskiego. Wydział ten wchodził w skład Wydziału Filozoficznego. Ostatecznie samodzielny Wydział Lekarski powstał po mianowaniu dr Adama Wrzoska profesorem zwyczajnym Katedry Filozofii i Historii Medycyny. Senat uniwersytetu mianował go dziekanem Wydziału Lekarskiego.W roku akademickim 1922/23 Wydział Lekarski posiadał 27 katedr i 32 zakłady i kliniki. Katedrę Fizjologii z siedziba w gmachu Collegium Medicum objął prof. Antoni Trzeciewski b. prof. Uniwersytetu Kijowskiego.W dniu 28 listopada 1926 roku położono kamień węgielny pod budowę nowych budynków uniwersytetu Collegium Chemicum i Collegium Anatomicum. Gmachy ukończono w 1929 roku lecz dopiero w latach 1934/35 zostały one wykończone i zagospodarowane. Właśnie w Collegium Anatomicum Katedra Fizjologii znalazła swą nową siedzibę.Wydział Lekarski oprócz swej działalności dydaktycznej powołany został do rozwijania nauk medycznych. Pomimo trudności, z jakimi borykał się młody uniwersytet w latach kryzysu ekonomicznego, poznańska medycyna uniwersytecka zdobyła sobie niemały autorytet stojąc w rzędzie z najlepiej działającymi ośrodkami w kraju. Katedra i Zakład Fizjologii w swych badaniach skupiła uwagę na czynności nerwowego układu wegetatywnego.
Wraz z nastaniem okupacji hitlerowskiej władze okupacyjne rozpoczęły realizację planu zupełnego zniszczenia kultury i nauki polskiej. Pierwszym posunięciem było zajęcie budynków i mienia poznańskich uczelni. Stało się to 21 września 1939 roku i od tego dnia aż do roku 1945 Uniwersytet Poznański przestał oficjalnie istnieć. Rozpoczęto też prześladowania pracowników uniwersyteckich. Wielu profesorów aresztowano i osadzono w forcie VII –  jednym z najbardziej złowrogich i potwornych miejsc męczeństwa Polaków. Z umieszczonych w nim pracowników uniwersytetu ocalał tylko dr Kazimierz Nowakowski. Jedną z form oporu przeciwko barbarzyńskiemu najeźdźcy stało się tajne nauczanie. W tej zakonspirowanej formie realizowano prawie niezmieniony program studiów. Działały też liczne organizacje podziemne prowadzące bezpośrednią walkę zbrojną z okupantem a także działania dywersyjne.
W Poznaniu toczyły się jeszcze zacięte walki z Niemcami broniącymi Cytadeli, gdy 27 stycznia 1945 roku utworzono Tymczasową Komisję Organizacyjną Uniwersytetu Poznańskiego i Akademii Handlowej. Pozostali w Poznaniu nieliczni pracownicy uniwersyteccy przystąpili do ratowania dobytku uczelni i wszystkiego, co mogło się przyczynić do szybkiego jej reaktywowania.W dniu 27 lutego 1945 roku Uniwersytet Poznański mógł, po przeszło 5 latach przerwy okupacyjnej, przystąpić do prac nad odbudową nauki polskiej. Rektorem uczelni został prof. dr Stefan Dąbrowski, Dziekanem Wydziału Lekarskiego prof. dr Ignacy Hoffmann. Na Wydziale Lekarskim pracę podjęło 28 katedr. Nie wszystkie jednak miały pełną obsadę. Na kierownika Katedry Fizjologii powołano prof. dr Edwarda Czarneckiego uprzednio prof. tytularnego Uniwersytetu Stefana Batorego w Wilnie. W dniu 1 stycznia 1950 roku na podstawie rozporządzenia Rady Ministrów powstała, poprzez wydzielenie jednostek organizacyjnych ze struktury Uniwersytetu Poznańskiego, Akademia Lekarska wkrótce przemianowana na Akademię Medyczną. Katedrę i Zakład Fizjologii poprowadził nadal prof. dr Edward Czarnecki. Profil badawczy zakładu wykazywał znaczne zróżnicowanie tematyczne. Prowadzono prace nad mechanizmem wstrząsu anafilaktycznego, wstrząsów doświadczalnych ze szczególnym uwzględnieniem roli histaminy, receptorów naczyniowych układu nerwowego wegetatywnego. Następnie podjęto badania nad metabolizmem w czasie wysiłku fizycznego (biosynteza białek, przemiana kwasów tłuszczowych węglowodanów) przy stosowaniu diety o różnej wartości biologicznej białka. Ponadto tematem prac były wybrane aspekty hipotermii, fizjologii gruczołów dokrewnych, fizjologii oka i wpływu ultradźwięków na organizm ludzki. Wyizolowano i zbadano nowy czynnik lipolityczny ze śliniawek podżuchwowych szczura.
Kolejnymi kierownikami katedry Fizjologii byli:
 
Prof. dr Stefan Dąbrowski 1920 – 1923 (kurator)
Prof. dr Antoni Trzecieski 1923
Doc. dr Stanisław Przyłęcki 1923 – 1924
Prof. dr Leon Zbyszewski 1924 – 1939
Prof. dr Edward Czarnecki 1946 – 1962
Prof. dr Jan Kiersz   1962 – 1971
Dr hab. Med. Józef Krawczak 1971 - 1974
Prof. dr Eligiusz Preisler 1974 – 1979
Prof. dr hab. Janusza Paluszak 1979 - 2008
Prof. dr hab. Teresa Torlińska 2008 - 2012
Obecnie ( od roku 2012 ) Katedra i Zakład Fizjologii działa pod kierownictwem
dr hab. Hanny Krauss prof. UM


POLSKIE TOWARZYSTWO FIZJOLOGICZNE
ODDZIAŁ POZNAŃSKI W LATACH 1937—1984
Polskie Towarzystwo Fizjologiczne (PTF) — Societas Physiologorum Polonorum — powstało pod koniec 1937 r. w Warszawie. Inicjatywa powołania samodzielnego Towarzystwa, skupiającego zainteresowanych naukami fizjologicznymi, zrodziła się w 1937 r. we Lwowie podczas Zjazdu Lekarzy i Przyrodników Polskich. Wybitne zasługi w organizacji Polskiego Towarzystwa Fizjologicznego położył prof. Kazimierz Białaszewicz, redaktor czasopisma Acta Biologiae Experimentalis, założonego w 1929 r.,które z momentem powstania Towarzystwa stało się jego oficjalnym organem.
Do wybuchu II wojny światowej działało 5 oddziałów terenowych: w Krakowie, Lwowie, Warszawie, Wilnie i Poznaniu. Łączna liczba zrzeszonych w tych oddziałach wynosiła 128 osób. Naczelnymi władzami PTF są Walne Zgromadzenie oraz Zarząd Główny, a w przypadku oddziału terenowego Walne Zebranie i Zarząd Oddziału. W okresie przedwojennym Towarzystwo utrzymywało się ze składek swych członków oraz darowizn. Obecnie jest dofinansowywane przez Polską Akademię Nauk. Polskie Towarzystwo Fizjologiczne — Oddział Poznański nie posiada własnej biblioteki i archiwum.
Liczba członków Oddziału w poszczególnych okresach wynosiła:
do r. 1939 — ok. 20, w latach 1951—1957 — 25, 1958 — 29, 1959 — 25, 1960 — 27, 1961/62 — 26, 1963 — 28, 1964/65 — 23, 1966/67 — 26, 1968— 29, 1969/71 — 28, 1972 — 35, 1973 — 34, 1974—1977 — 37, 1978 — 43, 1980 — 45, 1981 — 49, 1982 — 52, 1983 — 53, 1984 — 56 osób.
Kolejnymi przewodniczącymi Zarządu Oddziału Poznańskiego byli: do 1939 r. — prof. dr Leon Zbyszewski, od 1950 do 1969 r. — prof. dr Edward Czarnecki, 1969—1974 — doc. dr Jan Kiersz, 1974—1979 doc. dr Gerard Straburzyński, 1979—1982 — doc. dr Ryszard Bernat, 1982 — 1984— prof. Janusz Paluszak.
Funkcje sekretarzy pełnili: 1950—1951 r. — dr Eugeniusz Miętkiewski, 1951—1960 r. — dr Jadwiga Koczocik-Przedpelska, 1960—1967 r. —dr Wanda Rożynek-Łukanowska, 1967—1974 r. — doc. dr Jadwiga Koczocik—Przedpelska, 1974—1979 r. — doc. dr Ryszard Bernat,1979—1982r. — dr hab. Tomasz Tyrakowski, 1982—1984 r. — dr Teresa Torlinska.
W latach 1966—1970 członkiem honorowym Towarzystwa był prof. dr Edward Czarnecki. Urodził się 26 kwietnia 1892 r. w Kamieńcu Podolskim. Był absolwentem Wydziału Lekarskiego Uniwersytetu Kijowskiego. W latach 1922—1939 pracował w Katedrze Fizjologii Uniwersytetu Wileńskiego i tam w 1925 r. uzyskał doktorat, w 1928 habilitował się, a w 1939 r. został mianowany profesorem tytularnym fizjologii. W latach 1940—1946 był dyrektorem Miejskiej Polikliniki w Wilnie. Od 1946 do 1962 r. kierował Katedrą i Zakładem Fizjologii Akademii Medycznej w Poznaniu. Ogłosił drukiem 82 prace z zakresu fizjologii i patofizjologii. W latach 1950—1953 był prorektorem Akademii Medycznej, od 1950 do 1963 r. — przewodniczącym Oddziału Poznańskiego PTF. Zmarł 2 X 1970 r. w Poznaniu.
Działalność Oddziału w latach 1937—1984
W okresie przedwojennym Oddział Poznański zrzeszał fizjologów, patofizjologów, farmakologów, chemików i biologów, zatrudnionych w katedrach, zakładach i klinikach Uniwersytetu Poznańskiego. Zebrania Oddziału odbywały się dość regularnie w sali ówczesnego Zakładu Patologii w Collegium Medicum przy ul. Fredry 10. Problematyka tych zebrań dotyczyła przede wszystkim fizjologii ośrodkowego i wegetatywnego układu nerwowego, czynności nerek oraz funkcji krwinki czerwonej, poziomu i metabolizmu pierwiastków chemicznych we krwi i wpływu koloidów na procesy fizjologiczne.
Druga wojna światowa przerwała na długo działalność Oddziału Poznańskiego PTF. Likwidacja z dniem 21 IX 1939 r. polskiego Uniwersytetu spowodowała rozproszenie, a także eksterminację poznańskich fizjologów, m.in. 18 V 1943 r. zmarł we Lwowie prof. dr Leon Zbyszewski. W okresie okupacji hitlerowskiej w Warszawie organizowano konspiracyjne zebrania fizjologów (łącznie odbyło się ich około 40). Od 1941 r. uruchomiono w pracowniach Zakładu Fizjologii i Zakładu Chemii Fizjologicznej Uniwersytetu Warszawskiego prywatną Szkołę Zaorskiego, która w rzeczywistości była Wydziałem Lekarskim Tajnego Uniwersytetu. Realizowała ona program nauczania I i II roku medycyny.
Po wojnie, już w r. 1946 odbyło się w Warszawie Walne Zgromadzenie Polskiego Towarzystwa Fizjologicznego, drugie powojenne, a czwarte z kolei Walne Zgromadzenie wraz ze Zjazdem Naukowym odbyło się w 1948 r. w Łodzi. Zjazd ten uchwalił nowy statut oraz wybrał nowy Zarząd Główny, który pismem z dnia 19 X 1949 r. zatwierdził powołanie Oddziału Poznańskiego PTF. W dniu 17 II 1950 r. Komitet Organizacyjny Oddziału zwołał pierwsze zebranie, którego uczestnikami byli: profesorowie Jan Adamski, Edward Czarnecki, Stefan Runge, Aleksander Zakrzewski, docenci Antoni Horst, Kazimierz Miętkiewski, oraz dr dr Alfons Chwojnowski, Jan Kiersz, Piotr Masłowski, Eugeniusz Miętkiewski, Wacław Ołtuszewski, Czesława Pietz. W tajnym głosowaniu ustalono następujący skład Zarządu Oddziału: prof. dr Edward Czarnecki — prezes, prof. dr S. Runge — wiceprezes, dr E. Miętkiewski — sekretarz, dr Cz. Pietz — skarbnik. prof. dr Józef Dadlez — członek Zarządu, przewodniczącym Komisji Rewizyjnej wybrano prof. Jana Adamskiego a jej członkami prof. A. Zakrzewskiego i dr E. Preislera.
Począwszy od 1950 r. odbywały się regularne posiedzenia naukowe, na których referentami prac byli: Zbigniew Ziółkowski, Stanisław Magas, E. Miętkiewiski ,Edward Czarnecki, J. Kiersz, M. Sternal, Z. Stoizmann. W. Rożynek. Tematyka tych referatów dotyczyła metabolizmu krwinki czerwonej, fizjologii nerek, czynności układu nerwowego, niektórych zagadnień fizjologii zwierząt. Przede wszystkim jednak przedstawiano prace z zakresu patofizjologii doświadczalnych wstrząsów w aspekcie zmian hemodynamicznych i fizykochemicznych. Ta obszerna problematyka zebrań naukowych wynikała z faktu, że Oddział skupiał, podobnie jak w po-
czątkach swej działalności, fizjologów, patologów, farmakologów, chemików i biologów. W r. 1950 odbył się IV Ogólnopolski Zjazd PTF w Warszawie, na którym ze środowiska poznańskiego referaty wygłosili: prof. E. Czarnecki, dr J. Kiersz i lek. med. M. Sternal; na podobnym Zjeździe we Wrocławiu w 1952 r. referaty przedstawili: prof. Z. Stoizmann, dr M. Pietz, dr J. Patelski, dr S. Magas, prof. E. Czarnecki, doc. J. Kiersz, doc. E. Miętkiewski i dr W. Rożynek.
W 1957 r. Walne Zgromadzenie PTF uchwaliło nowy statut. Począwszy od 1949 r. PTF powołało własny organ wydawniczy Acta Physiologica Polonica, którego pierwszy zeszyt ukazał się w marcu 1950 r.
Ważnym wydarzeniem w życiu Oddziału było zorganizowanie w dniach 7—10 grudnia 1960 r. VIII Zjazdu PTF w Poznaniu. Przewodniczącym Komitetu Organizacyjnego Zjazdu był prof. Edward Czarnecki. Obrady toczyły się w gmachu Zakładu Anatomii Patologicznej przy ul. Przybyszewskiego 49.
Lata sześćdziesiąte charakteryzowała duża aktywność naukowa poznańskiego środowiska fizjologów. Zebrania naukowe odbywały się co miesiąc, a na każdym z nich wygłaszano 2—3 referatów, przy czym referentami byli również zapraszani goście z zagranicy. Także członkowie Oddziału wyjeżdżali za granicę, wizytując w celach naukowych i szkoleniowych ośrodki w Anglii, Danii, Rumunii, USA i ZSRR.
W latach siedemdziesiątych, w związku ze zmianami struktury Akademii Medycznej w Poznaniu, zebrania naukowe zaczęto zwoływać w ramach powstałego Instytutu Nauk Fizjologicznych. Było to jedną z przyczyn mniejszej aktywności naukowej Oddziału. Zebrania odbywały się rzadziej i mniej regularnie. Niemniej przedstawiciele środowiska poznańskiego brali aktywny udział we wszystkich kolejnych zjazdach PTF, uczestniczyli w pracach Zarządu Głównego Towarzystwa, a także byli członkami Komitetu Nauk Fizjologicznych PAN i jego komisji. Z inicjatywy grupy członków naszego Oddziału w 1977 r. powołano Sekcję Patofizjologiczną PTF. Sekcja ta zorganizowała w Poznaniu I Konferencję Naukowo-Dydaktyczną w dniach 9—10 III 1978 r., na której przewodniczącym wybrano prof. dr Antoniego Horsta, który funkcję tę sprawuje do chwili obecnej, podobnie jak prof. dr Jan Knapowski, który jest sekretarzem Zarządu tejże Sekcji.
Konferencje naukowo-dydaktyczne Sekcji Patofizjologicznej cieszyły się dużym zainteresowaniem poznańskich fizjologów i patofizjologów, którzy prezentowali na nich swój dorobek naukowy. Począwszy od 1982 r. nastąpiło ożywienie działalności naukowej Oddziału Poznańskiego PTF. Znów zebrania odbywały się regularnie, prezentowano prace naukowe prowadzone w naszym środowisku, a także prace gości zapraszanych z innych ośrodków naszego kraju. Tematyka referatów dotyczyła takich zagadnień jak: gospodarka energetyczna w stanach wojennego bilansu energetycznego, transport substancji przez błony biologiczne, patofizjologia krwinki czerwonej, struktura i funkcja szyszynki, zaburzenia metabolizmu w chorobie Downa oraz wpływ aminokwasów na sekrecję insuliny. Owocnie rozwijała się współpraca Oddziału z Komisją Medycyny Doświadczalnej Poznańskiego Towarzystwa Przyjaciół Nauk. Cieszył również wzrost liczby członków, szczególnie napływ młodych pracowników nauki. Stwarza to wszystko perspektywy dalszego ożywienia działalności Oddziału Poznańskiego PTF.
PIŚMIENNICTWO I ŹRÓDŁA
l. Czubalski Fr.: Historia PTF w czasie okupacji. Acta Biol. Exp. 1947, 14/3, 19.@ Hasik J., Juszczyk J.: Dzieje Wydziału Lekarskiego Uniwersytetu Poznańskiego i AkademilMedycznej (1919—1979)." Poznań 1979J37HoIobut W.: PTF w 20-leciu PRL. Acta Physiol. Poi. 1964, 15/6, 601. 4. Kiersz J.: Obituary notice: professor, doctor of medical sciences Edward Czarnooki. Acta Physiol. Poi. 1971, 22/4, 617. 5. Miętkiewski E.; Zarys historii PTF. Acta Physiol. Poi. 1973, 24 Suppl. (6), 127. 6. Sprawozdania z działalności i protokóły zebrań Oddziału Poznańskiego PTF za lata 1950—1983 — Wydział Spraw Wewnętrznych Urzędu Miejskiego w Poznaniu. 7. Statut Polskiego Towarzystwa Fizjologicznego. Szczecin 1967.